نمىماند و كشت گياه نبود . خدا عز و جل زمين را بالا و پست كرده و برجستگىها نهاده و بعضى را دشت كرده . از جمله برجستگىها كوههاى بلند است كه سود آن عيان است كه سيل از آنجا به قوت فرودآيد و به نيروى جريان بزمين‌هاى دور رسد و هم برف بر آن آيد و تا هنگامى كه آب باران قطع شود محفوظ ماند آنگاه خورشيد آن را آب كند و آب آن بجاى باران باشد . و تپه‌ها و كوههاى زمين فراهم آرندهء آب باشد كه از زير و از دره‌هاى آن روان شود و چشمه‌هاى پر آب باشد كه حيوان بدان پناه برد و آنجا را مسكن خود كند و هم كوهها فاصله و حافظ زمينها باشد كه آب باران بر آن چيره نشود ، با فوائد ديگر كه آن را جز خالق كوه - شمار نتواند كرد . مسعودى گويد : تأثير زمين در تن‌ها به سه جهت اختلاف پيدا مىكند : مقدار آبى كه در آن هست و مقدار درختان و پست و بلند زمين . زمينى كه آب فراوان دارد تن‌ها را تر كند و زمين بى آب تن‌ها را خشك كند . تفاوت ما بين زمينها از جهت درخت از اينجاست كه چون زمين پر درخت باشد درختان همانند پوشش آنست و زمين گرم نشود و زمينى كه درخت ندارد به عكس زمين پر درخت است . تفاوت اثر زمين از لحاظ پست و بلندى از اينجاست كه زمين بلند گشاده و سرد است و زمين پست گرم و بى نسيم است . بعضىها گفته‌اند تفاوت شهرها به چهار چيز است : يكى از لحاظ ناحيه ، دوم پست و بلندى ، سوم مجاورت كوهها و درياها ، چهارم جنس خاك زمين . زيرا بلندى شهر موجب سردى آن مىشود و پستى شهر مايهء گرمى آن مىشود چنان كه همين پيش گفتيم . اما تفاوت از لحاظ مجاورت كوهها از اينجاست كه وقتى كوه به طرف جنوب شهر باشد آن را سرد كند كه باد جنوبى بدان نرسد و فقط باد شمالى در آن جا وزد و چون كوه به طرف شمال شهر باشد آن را گرم كند كه بادهاى شمالى بدان نرسد . اما تفاوت شهر از لحاظ مجاورت دريا از آنجاست